Chúng ta có biết những cây gỗ quý đang hồi sinh.

Bị đốn tới cạn kiệt và dường như đã biến mất, bây giờ đây loại gỗ gù hương đặc biệt quý hiếm - được gọi là 'báu vật' của rừng xanh, đang dần phát hiện trên mảnh đất Yên Bái.
Từ lâu, tưởng như các cây gù hương đã biến mất do bàn tay con người, nhưng hiện trên địa bàn huyện Lục Yên (Yên Bái) vẫn còn sót lại vài cây gù hương cả trăm tuổi đã ra hoa và giúp loài gỗ đặc biệt quý hiếm này có cơ hội hồi sinh...
Gù hương được liệt vào nhóm cao cấp loại một và người trong nghề gọi chúng với cái tên rất đắt, là báu vật của rừng. Gỗ gù hương có hoa văn lạ, độc đáo, đẹp mắt và cho tinh dầu mang mùi thơm đặc biệt có thể xua đuổi muỗi gián, hay nhiều loài côn trùng khác. Không những thế, nhựa gỗ gù hương cung cấp các dưỡng chất làm lành vết thương, lâu ngày tích tụ lại hình thành một mặt phẳng đa dạng hoa văn mà không một loại cây gỗ nào có được.
Còn nhớ cách đây hơn một năm, khi chúng tôi lang thang qua những cánh rừng ở Yên Bái đi tìm dấu vết gù hương. Có lúc, nỗ lực mục kích loài cây này gần như tuyệt vọng. Khi tìm được thì cây đã bị lâm tặc đốn hạ. Lúc đó, một cán bộ ngành kiểm lâm tỉnh Yên Bái chẹp miệng mà rằng: “Gỗ gù hương giờ... Rất hiếm”.
Tuy vậy, nỗ lực truy lùng dấu vết gù hương vẫn được tiến hành. Kết quả là chúng tôi đã tìm ra những cây gù hương quý giá, ẩn khuất trong vườn của một số hộ gia đình huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Đọc thêm: giống cây đàn hương
Nấu tinh dầu gù hương bán cho Trung Quốc
Theo nhiều người dân Yên Bái, cách đây nhiều năm, phong trào nấu tinh dầu gù hương tại chốn non cao vẫn còn vượng phát. Mạnh nhất là các huyện Trấn Yên, Văn Yên, Văn Chấn, Lục Yên... Gù hương được nấu để lấy tinh dầu bán ra nước ngoài làm thuốc chữa bệnh. Hồi đó, ven đường đầy những lò nấu tinh dầu thơm phức. Nhà nhà, người người nấu tinh dầu gù hương. Phong trào phát triển mạnh hơn cả nghề nấu tinh dầu quế hiện nay.
Thị trường tiêu thụ tinh dầu gù hương mạnh nhất là Trung Quốc. Nhiều người đồn thổi rằng, người phương Bắc thu mua tinh dầu gù hương về làm thuốc chữa bệnh. Có người lại nói họ lấy về để làm hương liệu... Nhưng chung quy lại thì họ mua thì dân mình bán, kiếm tiền mưu sinh.
Anh Nông Văn Bắc, người dân huyện Trấn Yên (Yên Bái) nhớ lại: nghề nấu tinh dầu gù hương xuất hiện từ khi nào không ai rõ. Chỉ biết rằng, trong quá khứ, nghề này đã phát triển rất thịnh vượng, đem lại sự giàu sang, phú quý cho nhiều gia đình. Ở giống cây sa nhân tím đất Yên Bái có 2 loại gỗ mà người dân cùng gọi tên là gù hương. Loại thứ nhất gỗ màu đỏ, thơm. Loại thứ hai gỗ hơi vàng. Chỉ có loại gù hương gỗ đỏ thì mới nấu được tinh dầu. Tinh dầu gù hương thường được dùng để chữa đau xương khớp, chữa cảm cúm...
Vì nghề nấu tinh dầu gù hương phát triển quá nóng dẫn đến loài gỗ này bị khai thác đến mức tàn kiệt. Đến khoảng những năm 1995, loài cây này gần như vắng bóng trên nhiều “thánh địa” gù hương. Nhưng nghề vẫn tồn tại. Ban đầu, người ta chặt cây ở những cánh rừng ven khu dân cư, rồi dần dần họ rủ nhau vào tận rừng sâu, đốn hạ những cây gù hương có đường kính lên đến 2 m.
Chỉ cần đốn hạ được một cây như vậy thì một gia đình nấu nửa năm chưa hết. Cứ như thế, người dân phải vào rừng nhiều ngày liền để săn gù hương. Giữa chốn rừng thiêng nước độc, nhiều người đã phải bỏ mạng vì sốt rét rừng, bị gỗ đè chết... “Hết nạc vạc đến xương”, người dân quay sang bới đất đào gốc những cây gù hương đã chặt trước đó. Một thời gian sau, gốc cũng hết và nghề nấu tinh dầu gù hương cũng biến mất. Đến nay trên địa bàn tỉnh Yên Bái không còn gia đình nào nấu loại tinh dầu thứ thiệt này.
Vẫn còn gù hương trăm tuổi
Thật may là loại gỗ gù hương quý hiếm này vẫn chưa biến mất hoàn toàn. Trên địa bàn các huyện Lục Yên, Trấn Yên vẫn còn lác đác non chục cây gỗ gù hương. Đặc biệt, ngoài những cây gù hương khoảng 40 năm tuổi thì trên địa bàn huyện Lục Yên vẫn còn một cây khác có đường kính bằng 2 người ôm và theo lời dân bản địa thì cây gù hương đại thụ này đã trăm năm tuổi.
Cây gù hương đại thụ thuộc một gia đình người dân tộc Tày. Gia đình này từ chối tiết lộ thông tin cũng như hình ảnh nhằm bảo vệ tài sản quý giá mà cha ông để lại. Chỉ biết rằng, cây gù hương có đường kính bằng 2 người ôm. Mỗi năm cây ra hoa một lần và có thể nhân giống được. Cây được ông cha để lại cho con cháu làm kỷ niệm và cũng là thuốc chữa bệnh. Cây gù hương hiện được bảo vệ rất nghiêm ngặt và gia đình không có ý định bán.
Đọc thêm: bán giống trà hoa vàng