Nhìn nhận khía cạnh bất cập của kiến trúc Việt Nam qua gần nửa thế kỷ

Thành công của nền Kiến trúc Việt Nam trong gần nửa thế kỷ, từ ngày thống nhất đất nước đến nay là đầy đặn và rạng rỡ. Các thành quả đó có thể nói phủ khắp nhiều mặt của nền Kiến trúc: Quy hoạch; sáng tạo công trình; lý luận – phê bình – phản biện; nghiên cứu – đào tạo; môi trường pháp lý… Đã có một số chuyên gia đầu ngành, những nhà nghiên cứu văn hóa, những nhà đầu tư và cả một số nhà chính trị phân tích, đánh giá, làm rõ; không những vậy, những học giả cũng đã điểm lại ở những mức độ khác nhau về mặt bất cập của kiến trúc. Với tinh thần nhìn thẳng – thật để tiến rộng – xa, dưới đây tôi xin cùng góp phần nhìn nhận về khía cạnh này, với quan điểm cá nhân và tích hợp từ một số nghiên cứu chuyên gia.

Có thể bạn cần: Thiết kế nội thất đẹp ở tphcm
Tìm hiểu thêm: thiết kế spa sang trọng
Có thể bạn quan tâm: Cách tính chi phí thiết kế nội that
Đầu tiên, nói về quy hoạch

Trong một số năm đầu sau giải phóng, cả 2 miền Nam Bắc đều có một số bước đi rõ rệt về thúc đẩy ổn định, phát triển quy hoạch. Thế nhưng, ngoại trừ Hà Nội là Thủ đô được quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch một số đợt từ nhiều năm 50, một số TP còn lại công tác quy hoạch hầu như chưa được tiến hành bài bản và bắt buộc ở thời gian trước 1990. TP HCM – TP lớn nhất cả nước cũng mới được chính phủ phê duyệt quy hoạch chính thức lần đầu năm 1993. Qua khảo cứu và thực tế có thể thấy, những bất cập về quy hoạch đều thể hiện rõ ở 3 khía cạnh: Chưa điều tra cập nhật đầu vào chuẩn, đặc biệt là chưa có số liệu tích hợp nối đa ngành đa lĩnh vực; thứ hai, một số quy hoạch này đều có dự báo ngắn hạn và dài hạn trên cơ sở đường lối, chưa gắn kết với tính toán từ dữ liệu chuẩn và phương án khoa học bài bản, nên tiêu chí định hướng đưa vào quy hoạch còn đáng kể nội dung không đủ tin cậy; thứ ba, quy hoạch chủ yếu nghiên cứu dạng “dẹt” với tổng mặt bằng khoanh vùng ước lệ, chia khoảnh sử dụng đất, xác lập một số thông số yêu cầu chưa gắn kết nghiên cứu đồng bộ quy hoạch từ tổ chức không gian kiến trúc, nên khi thực thi, quy hoạch hay bị phá vỡ, phải điều chỉnh liên tục. Những khu đô thị mới được xây theo quy hoạch không đạt về thẩm mỹ và công năng, nhất là không có sự hấp dẫn cảm nhận thị giác và rõ nét bản địa.
Từ nhiều năm 1990, khi đất nước chuyển sang cơ chế thị trường, những hạn chế này được giảm đáng kể, nhưng lại nẩy sinh thêm các vấn đề mới: các quy hoạch được tham gia tích cực bởi các nhà đầu tư, đặc biệt là doanh nghiệp, nên hồ sơ quy hoạch trình duyệt đã được lồng ghép lợi ích của họ – Điều đó đã làm cho quy hoạch bị ảnh hưởng, không còn theo chuẩn mực quy định, xô lệch cả “kịch bản” và mô hình lựa chọn phát triển đô thị; trong quy hoạch xuất hiện một số một số khoảng trống nhập nhằng có khả năng xen cấy, điều chỉnh cục bộ theo lợi ích nhóm; yêu cầu tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực vẫn tùy ý, chưa thành bắt buộc; khía cạnh bản sắc văn hóa phong thổ vùng miền, không ít quy hoạch đều mới dừng ở mức thuyết minh, vẫn chưa đưa vào thành yếu tố cấu thành trong giải bài toán tổng hợp về quy hoạch; ứng dụng khoa học công nghệ mới trong phương pháp và triển khai chưa được coi trọng; tính hội nhập quốc tế về mặt quy hoạch thấp… Tất cả điều này dẫn đến các hệ lụy không nhỏ.
Về sáng tác Kiến trúc công trình

Xin tạm chia tổng giai đoạn này thành 2 giai đoạn. Giai đoạn 1, từ 1975-1990, đất nước vận hành theo cơ chế bao cấp hoàn toàn. Giai đoạn 2, từ 1991-nay (thực ra là từ 1986, nhưng với kiến trúc nhập cuộc chậm hơn), đất nước vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.